सोलापूरसारख्या शहरात वैद्यकीय सेवेत देवदूत ठरलेले डॉ. शिरीष वळसंगकर यांनी स्वतःच्या डोक्यात गोळी झाडून आत्महत्या केल्याची बातमी वाऱ्यासारखी पसरली, आणि क्षणार्धात हजारो लोकांच्या मनात सुन्नता, दुःख आणि धक्का यांचा पूर उसळला. त्यांचे कर्तृत्व, त्यांची बुद्धिमत्ता, सामाजिक प्रतिष्ठा, अफाट संपत्ती आणि वैद्यकीय विश्वातील अढळ स्थान पाहता, त्यांनी हे टोकाचे पाऊल का उचलले, हाच प्रश्न सध्या प्रत्येक मनाला पोखरत आहे.
सोलापूरच्या वैद्यकीय नकाशावर तेजस्वी तारा ठरलेले डॉ. वळसंगकर यांच्याकडे ऑपरेशनसाठी रुग्णांना महिने महिने प्रतीक्षा करावी लागे, हे त्यांच्यावर असलेल्या अपार विश्वासाचं प्रतीक. पण आज त्यांच्याच मृत्यूने लोकांच्या हृदयात एक जिवंत वेदना तयार झाली आहे – अशी वेदना की, जी प्रश्नांच्या वणव्यातून बाहेर पडू पाहते, पण उत्तर कुठेच सापडत नाही.
एका चकाकत्या यशाच्या, प्रतिष्ठेच्या, संपत्तीच्या जगातून अचानक मृत्यूच्या पायरीवर जाण्याचं हे प्रकरण समाजाला एक अत्यंत गंभीर संदेश देतं: बाह्य झळाळी म्हणजेच अंतर्गत शांतता नसते. अत्यंत यशस्वी, आदरणीय, दानशूर अशा व्यक्तीच्या मनात चालणारे युद्ध कुणाला कळलं नाही, ही समाज म्हणून आपली अपयशाची कबुली आहे.
ही आत्महत्या वैयक्तिक निर्णय असली, तरी त्यामागे काही सामाजिक, मानसिक आणि पेशागत ताण असू शकतात, हे नाकारता येणार नाही. वैद्यकीय व्यवसायाला देवपणाचं स्थान देणारा आपला समाज, डॉक्टरांना ‘अत्यंत यशस्वी’ असणं हेच ‘अत्यंत समाधानी’ असण्याचं प्रमाण मानतो – हीच चूक आपण पुन्हा पुन्हा करतो आहोत.
आज आपल्याला दोन गोष्टींचा अंतर्मुख होऊन विचार करायला हवा – एक, की मानसिक आरोग्याविषयी आपण अजूनही किती अनभिज्ञ आहोत. आणि दोन, की यशस्वी, सुसंस्कृत, प्रतिष्ठित व्यक्तींना सुद्धा मदतीची गरज भासू शकते, हे समजून घेण्याची आणि त्यांना योग्य वेळी आधार देण्याची सामाजिक जाणीव आपण बाळगतो का?
मानसिक आरोग्य हा अजूनही ‘गुप्त’ विषय का आहे?
आपल्या समाजात मानसिक खच्चीकरण, नैराश्य, मानसिक थकवा किंवा वैयक्तिक असहायता याविषयी बोलणं अजूनही कमीपणाचं लक्षण मानलं जातं. जिथे रक्तदाब, मधुमेह, हृदयविकार या आजारांवर मोकळेपणाने बोललं जातं, तिथे डिप्रेशन, थकवा, चिंता यांच्यावर अजूनही संकोच आहे. डॉ. वळसंगकर यांच्यासारख्या प्रगल्भ व्यक्तीने जर एकटेपणाने हा निर्णय घेतला असेल, तर तो केवळ वैयक्तिक दु:खाचा मुद्दा नाही – तर संपूर्ण समाजाच्या मानसिक स्वास्थ्याविषयी असलेल्या अज्ञानाचा परिणाम आहे.
डॉक्टरांचा पेशा म्हणजे एक कायमची कसोटी. प्राण वाचवण्याची जबाबदारी, अपयशाचं ओझं, सततची दक्षता, व्यावसायिक स्पर्धा, आणि सामाजिक अपेक्षा – यामध्ये ते सापडलेले असतात. ही आत्महत्या ही एक वेदनादायक आठवण करून देते की, ‘यशस्वी’ दिसणाऱ्या प्रत्येक चेहऱ्यामागे एक अश्रूंनी माखलेलं वास्तव असू शकतं.
डॉ. वळसंगकर यांच्या आत्महत्येचं नेमकं कारण अजून स्पष्ट झालेलं नसले, तरी आपण समाज म्हणून आपली जबाबदारी ओळखली पाहिजे. मानसिक आरोग्याचा मुद्दा हा आता चर्चा नाही, तर कृतीचा विषय आहे. शाळा, कॉलेज, कार्यालये आणि विशेषतः उच्चदबावाच्या क्षेत्रात मानसिक आरोग्यासाठी समुपदेशन, थेरपी आणि संवादाची साधनं उपलब्ध करणे आवश्यक झाले आहे.
डॉ. वळसंगकर यांच्या जाण्याने केवळ एक डॉक्टर नाही, तर एक संपूर्ण अध्याय संपला. त्यांच्या योगदानाचं मोल केवळ वैद्यकीय विश्वापुरतं मर्यादित नव्हतं, तर समाजाच्या हृदयाशी जोडलेलं होतं. त्यांच्या आत्म्याला शांती लाभो, आणि त्यांच्या दुःखातून आपण सारे एक शहाणपण शिकू – हेच त्यांच्या स्मृतीला खरी श्रद्धांजली ठरेल.
- सुदीप पुणेकर
