आजपासून सृष्टीला हिरवाईचा शालू नेसवणाऱ्या, वातावरणात पवित्र मंत्रांचे सूर घुमवणाऱ्या आणि प्रत्येकाच्या मनात भक्तीचे दीप उजळवणाऱ्या श्रावण महिन्याला आरंभ झाला आहे. हा महिना भगवान शंकराच्या उपासनेचा, व्रतांचा आणि श्रद्धेचा. याच पवित्र महिन्यात, धाराशिव जिल्ह्यातील अणदूरच्या श्री खंडोबा मंदिरात एक अशी परंपरा जपली जाते, जी आजच्या धावपळीच्या युगात श्रद्धेचा महामेरू कशी अढळ राहू शकते, याचा जिवंत दाखला देते.
अणदूरचा खंडोबा: जिथे शिव आणि मल्हार एकरूप होतात
अणदूरचे श्री खंडोबा देवस्थान हे केवळ एक जागृत तीर्थक्षेत्र नाही, तर ते एका दिव्य समन्वयाचे प्रतीक आहे. येथे ‘जेजुरीच्या राजा’ श्री खंडोबाच्या मूर्तीच्या आसनाखाली साक्षात महादेवाची पिंड विराजमान आहे. खंडोबा हा शिवाचाच अवतार, आणि हे स्थान त्या नात्याला मूर्तरूप देते. याच श्रद्धेच्या धाग्याला धरून येथे एक अनोखी आणि तितकीच कठोर परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली जात आहे.
नऊ किलोमीटरची पायी यात्रा, न थांबणारी भक्तीची कावड!
कल्पना करा, श्रावणाची रिमझिम पहाट आहे, पावसाच्या सरी कोसळत आहेत, वारा सोसाट्याचा सुटला आहे, पण दोन खांद्यांवर श्रद्धेची कावड घेऊन दोन पुजारी मात्र आपल्या ध्येयाकडे निघाले आहेत. हे चित्र आहे अणदूरचे पुजारी, रोहित बाळू मोकाशे आणि शुभम महेश मोकाशे यांच्या नित्य साधनेचे.
श्रावण महिन्यातील प्रत्येक दिवशी, हे दोन्ही पुजारी खांद्यावर प्रत्येकी दोन, अशा एकूण चार घागरी असलेली कावड घेऊन निघतात. त्यांचे ठिकाण असते अणदूरपासून सुमारे चार किलोमीटर अंतरावर असलेले नागझरी. हे नागझरी म्हणजे मैलारपूर (नळदुर्ग) येथील खंडोबा मंदिराजवळील डोंगरातील एक सिद्ध स्थान. येथील होमकुंडातील पाणी वर्षभर गरम असते आणि १९७२ च्या महाभयंकर दुष्काळातही हे कुंड आटले नाही, अशी येथील ख्याती आहे.
कठोर नियम, अढळ श्रद्धा
ही यात्रा वाटते तितकी सोपी नाही. अणदूर ते नागझरी, तेथून मैलारपूर (नळदुर्ग) आणि परत अणदूर, असा रोजचा नऊ ते दहा किलोमीटरचा पायी प्रवास. या यात्रेचा सर्वात कठीण नियम म्हणजे, मैलारपूरहून एकदा कावड खांद्यावर घेतली की ती खाली जमिनीवर टेकवायची नाही. खांद्यावर पाण्याने भरलेल्या घागरींचा भार, निसर्गाची आव्हानं आणि अंतर कापण्याची शारीरिक कसोटी; पण या सर्वांवर मात करते ती त्यांची अटळ श्रद्धा.
पुजारी नागझरीला पोहोचतात, तेथे स्नान करून होमकुंडातील पवित्र पाण्याने घागरी भरतात. त्यानंतर ते मैलारपूरच्या खंडोबा मंदिरात जातात, जिथे एका घागरीतील जलाने महादेवाला अभिषेक केला जातो. रिकाम्या झालेल्या घागरीत जवळच्या नदीचे पाणी भरून ते परतीच्या प्रवासाला लागतात. संपूर्ण श्रावण महिना ही खडतर सेवा अविरतपणे सुरू राहते.
आजच्या ‘सुपरफास्ट’ जगात, जिथे बटणाच्या एका क्लिकवर सर्व काही हजर होते, तिथे ही परंपरा म्हणजे मानवी निष्ठेचा आणि श्रद्धेचा अद्भुत सोहळा आहे. ही केवळ एक प्रथा नाही, तर ती एक तपस्या आहे. ही केवळ पाण्याची यात्रा नाही, तर ती भक्तीरसात न्हाऊन निघण्याची प्रक्रिया आहे. रोहित आणि शुभम मोकाशे यांच्यासारख्या युवा पुजाऱ्यांनी ही परंपरा जिवंत ठेवली आहे, हे पाहून आजच्या युगातही परंपरेची ज्योत किती तेजस्वीपणे तेवत आहे, याची प्रचिती येते. त्यांची ही निःस्वार्थ सेवा, खंडोबा आणि महादेव यांच्या चरणी रुजू होणारी एक अनोखी पूजाच आहे!
- सुनील ढेपे, सचिव, श्री खंडोबा देवस्थान अणदूर – मो. 7387994411
