आज ३० सप्टेंबर. ३१ वर्षांपूर्वी, १९९३ मध्ये, याच दिवशी धाराशिव आणि लातूर जिल्ह्यांत भूकंपाचा विध्वंसक तडाखा बसला होता. गणेश विसर्जनाच्या आनंदातून गाढ झोपेत असलेल्या जनतेवर पहाटे ३.५६ वाजता काळाने अचानक घाला घातला. रिश्टर स्केलवर ६.०४ तीव्रतेने मोजला गेलेला हा भूकंप अनेकांच्या हृदयात अजूनही जिवंत आहे.
हजारो माणसे मृत्युमुखी पडली, जनावरे मृत्यू पावली आणि असंख्य लोक जखमी झाले. ५२ गावांचा पूर्णपणे विध्वंस झाला, तर १३ जिल्ह्यांतल्या घरांचे प्रचंड नुकसान झाले. ३१ वर्षांनंतरही या कटू आठवणींची झळ जाणवते.
त्यावेळी मी दैनिक एकमतचा धाराशिव जिल्हा प्रतिनिधी म्हणून कार्यरत होतो. त्यावेळी आजच्यासारखे स्मार्टफोन किंवा टीव्ही मीडिया नव्हते. प्रिंट मीडियावरच लोकांचा विश्वास होता. धाराशिवला राहत असताना पहाटेच्या त्या भूकंपाचा अनुभव अंगावर शहारे आणणारा होता. सुरुवातीला करंट उतरल्यासारखा भास झाला, पण नंतर समजले की हा भूकंपाचा तडाखा आहे. लोकांच्या घाबरलेल्या किंचाळण्यांनी वातावरण गंभीर झाले होते.
सकाळी लगेचच पत्रकारांच्या जीपमधून आम्ही सास्तूर आणि माकणी गावांकडे धाव घेतली. दृश्य हृदयद्रावक होते. अख्खी गावे उद्ध्वस्त झाली होती, मृतदेह पडले होते आणि हंबरडा फुटला होता. दिवसभर अनेक गावांत फिरून बातम्या दिल्या आणि पुढील तीन महिने या भागातील परिस्थितीचे अपडेट्स देत राहिलो.
संपादक राजा माने, उपसंपादक नंदकिशोर पाटील, नंदकुमार सुतार, माधव दिवाण यांच्यासारख्या अनेक सहकाऱ्यांच्या मदतीने आम्ही ही कठीण परिस्थिती हाताळली. आजही तो प्रसंग आठवला की अंगावर काटा येतो.
भूकंपाच्या ३१ वर्षांनंतरही त्या दुःखद घटनेच्या आठवणी अजूनही ताज्या आहेत. जरी काळाने जखमा भरून काढण्याचा प्रयत्न केला असला तरी, त्या दिवसाचे दुःख आणि वेदना अजूनही जाणवतात. १९९३ चा तो भूकंप आपल्याला नेहमीच सावध राहण्याची आणि निसर्गाच्या शक्तींचा आदर करण्याची आठवण करून देत राहील.
त्या दिवसाच्या आठवणी
- भूकंपाची तीव्रता: भूकंपाची तीव्रता इतकी जास्त होती की अनेक गावांचा पूर्णपणे नाश झाला. हजारो लोकांचे प्राण गेले आणि असंख्य जखमी झाले.
- संचार आणि माहितीची कमतरता: त्या काळात आजच्यासारखी प्रगत संचार साधने नव्हती. बातम्या पोहोचवणे आणि मदत कार्य आयोजित करणे हे मोठे आव्हान होते.
- पत्रकारांची भूमिका: आपत्तीच्या वेळी पत्रकारांनी केलेल्या कार्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. त्यांनी धोका पत्करून परिस्थितीचे वास्तव लोकांपर्यंत पोहोचवले.
- सामूहिक शोक आणि पुनर्निर्माण: भूकंपाने संपूर्ण महाराष्ट्राला हादरवून सोडले. परंतु, या दुर्घटनेतून सावरण्यासाठी आणि पुन्हा उभे राहण्यासाठी लोकांनी एकत्र येऊन प्रयत्न केले.
१९९३ च्या भूकंपातून धडा
- आपत्ती व्यवस्थापनाची गरज: या भूकंपाने आपत्ती व्यवस्थापनाच्या महत्त्वाची जाणीव करून दिली. या घटनेनंतर आपत्ती निवारण आणि मदत कार्यात सुधारणा करण्यासाठी अनेक पावले उचलली गेली.
- निसर्गाचा आदर: निसर्गाच्या शक्तींचा आदर करणे आणि त्यातून बोध घेणं किती महत्त्वाचे आहे, हे या घटनेने अधोरेखित केले.
- मानवी जिद्द आणि एकता: सर्वात कठीण प्रसंगातही मानवी जिद्द आणि एकता आपल्याला पुन्हा उभे राहण्याची शक्ती देते, हे या घटनेने दाखवून दिले.
आजही जिवंत आठवणी
आज ३१ वर्षांनंतरही १९९३ च्या भूकंपाच्या आठवणी अजूनही जिवंत आहेत. या घटनेने आपल्याला निसर्गाच्या शक्तींचा आदर करण्याची आणि आपत्तींसाठी नेहमीच सज्ज राहण्याची शिकवण दिली आहे.
– सुनील ढेपे
