सामान्य जनतेला दररोज हजारो अडचणींना सामोरे जावे लागते. कधी सरकारी कार्यालयांचे हेलपाटे, कधी व्यवस्थेतील अन्याय, तर कधी समाजातील भेदभाव – या सर्व समस्यांवर मार्गदर्शन करणारे, लढा देणारे आणि न्याय मिळवून देणारे एकच नाव आहे – धनंजय (नाना) शिंगाडे. राजकारणाचा कोणताही वारसा नसतानाही केवळ समाजासाठी झटण्याच्या बळावर त्यांनी स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे. आज त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या संघर्षशील जीवनकार्याचा थोडक्यात आढावा घेणे गरजेचे आहे.
उत्पत्ती आणि प्रारंभिक संघर्ष
धाराशिवच्या भीमनगरसारख्या उपेक्षित भागात जन्मलेले धनंजय नाना यांचे बालपण अत्यंत साध्या परिस्थितीत गेले. समाजातील भेदभाव, जातीयता आणि अन्याय यांचा त्यांनी लहानपणापासूनच अनुभव घेतला. त्यातूनच बहुजन समाजाला एकत्र आणण्याची प्रेरणा त्यांना मिळाली. शालेय जीवनापासूनच त्यांनी सामाजिक कार्याला सुरुवात केली. आज ही चळवळ धाराशिवसह संपूर्ण मराठवाड्यात पोहोचली आहे.
राजकीय आणि सामाजिक उंची
धनंजय (नाना) शिंगाडे यांनी शिक्षणानंतर आपल्या सहकाऱ्यांसह समाजकारण आणि राजकारणात उडी घेतली. नगर परिषदेपासून ते जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि विधानसभा पातळीपर्यंत त्यांच्या मताला मोठे महत्त्व मिळाले. आज अनेक राजकीय पक्ष त्यांच्या सल्ल्याशिवाय उमेदवार घोषित करत नाहीत. त्यांची लोकप्रियता पाहता अनेक पक्षांनी त्यांना उमेदवारीसाठी आग्रह धरला, मात्र त्यांनी आपले समाजसेवेचे व्रत कायम ठेवत राजकीय संधींना स्पष्ट नकार दिला.
बाबासाहेब आंबेडकरांचा पूर्णाकृती पुतळा – एक ऐतिहासिक कार्य
धाराशिव शहरात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा अर्धाकृती पुतळा स्वातंत्र्यानंतर उभारण्यात आला होता. मात्र, पूर्णाकृती पुतळ्याची गरज ओळखून धनंजय नानांनी या लढ्याचे नेतृत्व केले. आंदोलने, निवेदने आणि नगरपरिषदेत लढा देत अखेर त्यांनी शहराच्या मध्यवर्ती भागात बाबासाहेबांचा भव्य पूर्णाकृती पुतळा उभारण्यात यश मिळवले.
सांस्कृतिक चळवळ आणि युवा प्रेरणा
धनंजय नाना फक्त राजकीय आणि सामाजिक कार्यापुरते मर्यादित नाहीत. त्यांनी धाराशिवच्या सांस्कृतिक चळवळीला नवी ऊर्जा दिली. आपल्या दिवंगत वडिलांच्या स्मरणार्थ दरवर्षी गंगाधर करंडक राज्यस्तरीय एकांकिका स्पर्धेचे आयोजन करत त्यांनी अनेक नवोदित कलाकारांना संधी दिली. त्यांच्या या उपक्रमाला त्यांचे बंधू विशाल शिंगाडे, सुपुत्र प्रसेनजीत शिंगाडे आणि सहकारी संपूर्ण योगदान देतात.
जातीय सलोखा आणि सामाजिक न्यायाचा लढा
धाराशिव जिल्ह्यातील जातीय दंगली असोत किंवा सामाजिक तेढ निर्माण करणाऱ्या घटना – प्रशासनाच्या आधीच धनंजय नाना लोकांमध्ये जाऊन त्यांना समजावत असतात. भावनाशील गर्दी शांत करणे, संविधानाचा आधार देऊन सलोखा राखण्याचे काम त्यांनी सातत्याने केले आहे. बहुजन योद्धा सामाजिक संघटनेची स्थापना करून त्यांनी सर्व समाजघटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी एक मजबूत व्यासपीठ तयार केले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी लढा – अन्यायाविरुद्ध ठाम भूमिका
धाराशिवच्या महसूल प्रशासनाने सुमारे 12,500 एकर जमीन वर्ग एकमधून वर्ग दोनमध्ये बदलून शेतकरी आणि प्लॉट धारकांवर अन्याय केला. धनंजय नानांनी हे अन्याय्य धोरण ओळखून आधी रस्त्यावर उतरून लढा दिला, नंतर राजकीय नेत्यांना निवेदने दिली आणि अखेर जिल्हाधिकाऱ्यांपासून मंत्रालयापर्यंत संघर्ष करून हा प्रश्न मार्गी लावला.
भविष्यातील दिशा
धनंजय (नाना) शिंगाडे केवळ एका विशिष्ट समाजासाठी नव्हे, तर सर्वसामान्यांच्या हक्कांसाठी सतत झगडणारे योद्धा आहेत. गावकऱ्यांच्या लहान-मोठ्या समस्या असोत वा मोठे सामाजिक प्रश्न – त्यांच्या नेतृत्वाखाली समाजाला कायम पाठबळ मिळत आहे. भविष्यातही त्यांनी हा सामाजिक लढा असाच चालू ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.
धनंजय (नाना) शिंगाडे हे केवळ एक व्यक्ती नाहीत, तर समाजासाठी लढणारी एक चळवळ आहेत. गरिबांचे, वंचितांचे, शेतकऱ्यांचे आणि बहुजन समाजाच्या प्रत्येक घटकाचे ते आधारस्तंभ बनले आहेत. त्यांच्या संघर्षमय वाटचालीला आणि निःस्वार्थ समाजकार्यास सलाम! त्यांना वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!
- इलियास मुजावर, धाराशिव
–
