रक्ताची नाती आणि माणुसकीला लागलेले ग्रहण!

धाराशिव जिल्ह्यातून नुकत्याच समोर आलेल्या दोन घटना केवळ धक्कादायकच नाहीत, तर समाजाच्या डोळ्यात झणझणीत अंजन घालणाऱ्या आणि आपल्या ढासळत्या सामाजिक मानसिकतेचे विदारक दर्शन घडवणाऱ्या आहेत. आपण एकविसाव्या शतकात प्रगतीची कितीही मोठी स्वप्ने पाहत असलो, तरी जमिनीवर मात्र माणसातील ‘माणूस’ आणि त्याच्यातील ‘संवेदना’ संपत चालल्या आहेत, हेच या घटना उद्वेगजनकपणे अधोरेखित करतात.

बापाच्या रक्तापेक्षा आंबे महत्त्वाचे?

सांजा (ता. धाराशिव) येथे घडलेली पहिली घटना रक्ताच्या नात्यांना काळिमा फासणारी आहे. स्वतःच्या शेतातील आंबे घेतले, या अत्यंत क्षुल्लक कारणावरून एका सख्ख्या मुलाने आपल्या ८१ वर्षीय वृद्ध जन्मदात्या बापाला लोखंडी गज आणि फर्शीने बेदम मारहाण केली. ज्या हातांनी या नराधमाला बोट धरून चालायला शिकवले असेल, त्याच बापाचे रक्त सांडताना या मुलाचे हात कसे थरथरले नाहीत? भांडण सोडवायला आलेल्या आईलाही याने सोडले नाही.

मालमत्ता, शेती आणि फळांच्या क्षुल्लक हव्यासापोटी रक्ताच्या नात्यांचे असे धिंडवडे निघत असतील, तर ‘कुटुंब व्यवस्था’ आणि ‘संस्कार’ या संकल्पनांना आता अर्थ उरला आहे का? रागाच्या भरात माणसाचा विवेक इतका कसा हरवू शकतो की त्याला जन्मदात्या आई-बापाचे पांढरे केसही दिसत नाहीत? ही केवळ एका घरातील कौटुंबिक हिंसा नाही, तर ती समाजाच्या मुळावर घाव घालणारी विकृती आहे.

बदनामीची ‘डिजिटल’ विकृती आणि एकाचा बळी

दुसरी घटना भूम तालुक्यातील बावी येथील आहे, जिथे समाजाच्या क्रूर आणि असंवेदनशील चेहऱ्याचे दर्शन घडते. विलास भोसले या ४१ वर्षीय व्यक्तीवर मोटार चोरीचा खोटा आळ घेतला गेला. केवळ आळ घेऊन हे थांबले नाहीत, तर त्याचा व्हिडिओ काढून तो सर्वत्र पसरवत त्याची जाहीर बदनामी करण्यात आली. या बदनामीच्या आणि मानसिक छळाच्या भयावह दबावाखाली येऊन या तरुणाने गळफास घेत आपली जीवनयात्रा संपवली.

सध्याच्या काळात हातातील मोबाईल आणि सोशल मीडिया हे एखाद्याचे जीवन उद्ध्वस्त करण्याचे हत्यार बनले आहे. ‘कायदा हातात न घेता कुणालाही शिक्षा देण्याचा अधिकार आणि न्यायदानाचे काम या गावगुंडांना कोणी दिले?’ हा खरा प्रश्न आहे. व्हिडिओ काढून एखाद्याला सामाजिकदृष्ट्या संपवण्याची आणि त्याची जगण्याची उमेद हिरावून घेण्याची ही विकृती भयानक आहे. विलास भोसले यांची आत्महत्या ही केवळ आत्महत्या नसून, ती बदनामीच्या शस्त्राने केलेली ‘संस्थात्मक हत्या’ आहे.

सहनशीलतेचा अंत आणि विचार करण्याची वेळ

या दोन्ही घटना वरवर पाहता वेगवेगळ्या वाटत असल्या, तरी त्यांच्या मुळाशी एकच भयंकर सत्य दडले आहे— ‘सहनशीलतेचा अंत’ आणि ‘संवेदनांचा मृत्यू’.

एका बाजूला स्वार्थाने आणि रागाने आंधळा झालेला मुलगा आहे, तर दुसऱ्या बाजूला खोटे आरोप करून एखाद्याचा बळी घेणारा निर्दयी समाज आहे. कायदा त्याचे काम करेल. दोन्ही प्रकरणांत भारतीय न्याय संहितेनुसार (BNS) गुन्हे दाखल झाले आहेत, पण प्रश्न फक्त कायद्याचा आणि पोलिसांचा नाही. प्रश्न आपल्या ढासळत्या मानसिकतेचा आणि हरवत चाललेल्या सद्सद्विवेकबुद्धीचा आहे.

संस्कारांच्या आणि महान संस्कृतीच्या बाता मारणाऱ्या आपल्या समाजात असे विकृत प्रकार जर रोजच घडत असतील, तर आपण नक्की कोणत्या दिशेने चाललो आहोत? जर वेळीच आपण अंतर्मुख होऊन या सामाजिक आजारावर उपाय शोधला नाही, नात्यांमधील ओलावा आणि एकमेकांविषयीची सहिष्णुता जपली नाही, तर उद्या हा समाज माणसांचा नाही, तर केवळ दोन पायांच्या हिंस्र जनावरांचा उरेल, हे निश्चित! अशा घटनांवर केवळ हळहळ व्यक्त करण्यापेक्षा, आपल्या आजूबाजूला आणि स्वतःच्या घरातही माणुसकी जिवंत ठेवण्याची आज खरी गरज आहे.

– सुनील ढेपे, संपादक, धाराशिव लाइव्ह