कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) जगभरात वेगाने पसरत असताना लाखो नोकऱ्या धोक्यात येतील, अशी भीती गेल्या काही वर्षांत व्यक्त केली जात होती. विशेषतः ChatGPT लॉन्च झाल्यानंतर अनेक तज्ज्ञांनी “AI Job Apocalypse” म्हणजेच नोकऱ्यांचा महाविनाश होईल, असा इशारा दिला होता. मात्र आता याच चर्चेला नवे वळण मिळाले आहे.
OpenAI चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) सॅम ऑल्टमन यांनी स्वतःच मान्य केले आहे की AI मुळे मोठ्या प्रमाणावर नोकऱ्या नष्ट होतील, हा त्यांचा पूर्वीचा अंदाज पूर्णपणे खरा ठरलेला नाही.
ऑस्ट्रेलियातील सिडनी येथे Commonwealth Bank of Australia (CBA) आयोजित परिषदेत CBA चे CEO मॅट कॉमिन यांच्याशी संवाद साधताना ऑल्टमन म्हणाले की, ChatGPT आल्यानंतर एंट्री-लेव्हल व्हाईट कॉलर नोकऱ्यांवर मोठा परिणाम होईल, असे त्यांना वाटत होते. मात्र प्रत्यक्षात तितक्या प्रमाणात नोकऱ्या नष्ट झालेल्या दिसत नाहीत. “मी याबाबत चुकीचा ठरलो याचा मला आनंद आहे,” असेही त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले.
तंत्रज्ञान बरोबर, पण सामाजिक अंदाज चुकले
ऑल्टमन यांच्या मते OpenAI ने AI च्या तांत्रिक क्षमतेबाबत केलेले अनेक अंदाज बऱ्यापैकी अचूक ठरले. मात्र समाज आणि अर्थव्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांबाबतचा अंदाज तितका अचूक ठरला नाही. AI झपाट्याने विकसित होत असला तरी मानवी संवाद, विश्वास आणि प्रत्यक्ष मानवी सहभाग यांची जागा पूर्णपणे घेणे अजूनही कठीण आहे.
मग AI चा परिणाम होत नाही का?
असेही नाही. जगातील अनेक मोठ्या कंपन्यांनी काही विभागांमध्ये AI चा वापर वाढवून कर्मचारी संख्या कमी केली आहे. Amazon, HSBC, Standard Chartered आणि काही बँकिंग संस्थांनी AI आधारित ऑटोमेशनचा अवलंब केला आहे. मात्र अपेक्षेप्रमाणे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार संपूर्णपणे नाहीसे झालेले नाहीत.
भविष्याची खरी दिशा
AI मुळे नोकऱ्या पूर्णपणे संपतील की बदलतील, हा प्रश्न अजूनही कायम आहे. अनेक तज्ज्ञांच्या मते भविष्यात काही पारंपरिक नोकऱ्या कमी होतील, पण त्याच वेळी नवीन कौशल्यांवर आधारित रोजगार निर्माण होतील. त्यामुळे भीतीपेक्षा कौशल्यवृद्धी आणि तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.
काही वर्षांपूर्वी AI मुळे रोजगाराचे मोठे संकट निर्माण होईल, अशी भीती व्यक्त करणारे सॅम ऑल्टमन आज स्वतःच त्या अंदाजावर पुनर्विचार करत आहेत. AI क्रांती सुरू आहे, पण मानवी बुद्धिमत्ता, संवादकौशल्य आणि सर्जनशीलता यांची किंमत अजूनही कायम असल्याचे या विधानातून स्पष्ट होते. भविष्यातील यश हे AI ला घाबरण्यात नाही, तर AI सोबत काम करण्याची क्षमता विकसित करण्यात आहे.
