महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत असलेल्या पंढरीच्या पांडुरंगाच्या भेटीची आस आता प्रत्येक वारकऱ्याच्या मनात दाटून आली आहे. यंदा २५ जुलै रोजी आषाढी एकादशीचा महासोहळा पंढरपुरात रंगणार असून, तत्पूर्वी ८ जुलै रोजी संत ज्ञानेश्वर माउली आणि जगद्गुरू संत तुकाराम महाराज यांच्या पालख्या पंढरीच्या दिशेने प्रस्थान ठेवणार आहेत. या निमित्ताने महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो वारकरी टाळ-मृदंगाच्या गजरात आणि हरिनामाच्या जयघोषात पंढरीची वाट धरतील.
वारी: एक अलौकिक आध्यात्मिक सोहळा
वारी म्हणजे केवळ पायी चालत केलेला प्रवास नव्हे, तर तो एक जीवनप्रवास आहे. हा प्रवास अहंकाराकडून निखळ समर्पणाकडे जाणारा आहे. ऊन, पाऊस, वारा कशाचीही तमा न बाळगता, डोक्यावर तुळशी वृंदावन आणि हातात भगवी पताका घेऊन चालणारा वारकरी महाराष्ट्राच्या समतेचे आणि भक्तीचे चालते-बोलते विद्यापीठ आहे. वारीत ना कुणी गरीब असतो, ना कुणी श्रीमंत; ना कुणी मोठा, ना कुणी छोटा. सर्वांची ओळख एकच असते – ‘माउली’. एकमेकांच्या पाया पडून चालणारी ही वारी खऱ्या अर्थाने माणुसकीचा धर्म शिकवते.
विठ्ठल भक्ती: एक अतूट नाते
विठ्ठल हा वारकऱ्यांचा केवळ देव नाही, तर तो सखा, सोयरा आणि मायबाप आहे. संत तुकाराम महाराजांनी या भेटीच्या ओढीचे वर्णन अतिशय मार्मिक शब्दांत केले आहे:
भेटीलागी जीवा लागलीसे आस ।
पाहे रात्रंदिवस वाट तुझी ॥
पौर्णिमेचा चंद्रमा चकोराजीवन ।
तैसे माझे मन वाट पाहे ॥
ज्याप्रमाणे चकोर पक्षी चंद्राची वाट पाहतो, तशीच अवस्था आषाढी जवळ आली की वारकऱ्यांची होते. वर्षभर संसाराचा गाडा हाकताना येणाऱ्या सुख-दुःखाच्या आठवणी विठूरायाच्या चरणी अर्पण करण्यासाठी पावले आपोआप पंढरीकडे वळतात.
८ जुलै: वैष्णवांच्या मेळ्याचे प्रस्थान
८ जुलै रोजी जेव्हा आळंदीहून माउलींची आणि देहूहून तुकोबांची पालखी प्रस्थान ठेवेल, तेव्हा सारा महाराष्ट्र ‘ज्ञानबा-तुकाराम’च्या गजरात तल्लीन होईल. रिंगण, उडीचे खेळ, गोल रिंगणात धावणारा माउलींचा अश्व आणि त्यावर उधळला जाणारा बुक्का, हे दृश्य पाहताना डोळ्यांचे पारणे फिटते. या प्रवासात संतांचे अभंग हीच वारकऱ्यांची शिदोरी असते. विठ्ठलाचे सावळे आणि गोजिरे रूप डोळ्यांत साठवण्यासाठी हा सारा अट्टाहास असतो. संत ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात त्याप्रमाणे:
रूप पाहता लोचनी । सुख झाले हो साजणी ॥
तो हा विठ्ठल बरवा । तो हा माधव बरवा ॥
बहुत सुकृताची जोडी । म्हणुनी विठ्ठली आवडी ॥
चंद्रभागेच्या तीरी सामावणारा भक्तीसागर
२५ जुलै रोजी आषाढी एकादशीच्या दिवशी जेव्हा हा भक्तीचा महासागर चंद्रभागेच्या वाळवंटात विसावतो, तेव्हा पंढरपूरला एक अलौकिक रूप प्राप्त होते. चंद्रभागेत स्नान करून, पुंडलिकरायाचे दर्शन घेत वारकरी जेव्हा विठ्ठलाच्या महाद्वारी उभे राहतात, तेव्हा चालून आलेल्या शेकडो किलोमीटरच्या प्रवासाचा शीण एका क्षणात नाहीसा होतो. सावळ्या परब्रह्माला डोळे भरून पाहिले की जीवनाचे सार्थक झाल्याची भावना दाटून येते.
आधुनिक युगात, जिथे ताणतणाव आणि धावपळ वाढली आहे, तिथे पंढरीची वारी शांतता, समाधान आणि एकात्मतेचा संदेश देते. ८ जुलैला सुरू होणारा हा भक्तीचा प्रवास २५ जुलैला पंढरीत पूर्ण होईल, पण त्याने दिलेली आध्यात्मिक ऊर्जा वारकऱ्यांना वर्षभर पुरेल यात शंका नाही.
पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल… श्री ज्ञानदेव तुकाराम… पंढरीनाथ महाराज की जय!
– सुनील ढेपे
