परमेश्वराच्या अगणित नावांमध्ये त्याच्या भक्तांची नावे मिसळून जातात, तेव्हा भक्तीचा एक अनोखा आणि अद्वैत सोहळा सुरू होतो. ज्याप्रमाणे कृष्णाच्या आधी राधेचे नाव घेतले जाते, ‘राधे कृष्ण’ या जयघोषात राधेची भक्ती आणि तिचे कृष्णावरील निस्सीम प्रेम आधी गौरवले जाते, त्याचप्रमाणे पंढरीच्या विठुरायाच्या आधी त्याच्या प्रिय भक्तांचा गजर होतो. ‘विठ्ठल-रखुमाई’ हे जसे एकरूप आहेत, तसेच ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’ हे नाव विठ्ठलाच्या अस्तित्वाशी, त्याच्या भक्तांवरील प्रेमाशी जोडले गेले आहे.
राधेच्या नावाने कृष्ण धावून येतो, कारण तिची भक्ती, तिचे प्रेम हे कृष्णासाठी सर्वश्रेष्ठ होते. राधेचे नाव हे कृष्णाच्या प्रेमाचे प्रतीक आहे. अगदी त्याचप्रमाणे, जेव्हा वारकरी ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’ असा गजर करतात, तेव्हा तो गजर थेट पंढरीनाथाच्या हृदयात पोहोचतो. कारण ज्ञानदेव आणि तुकोबाराय हे विठ्ठलाचे केवळ भक्त नाहीत, तर ते त्याचे प्राणसखे आहेत, त्याच्या आत्म्याचे अंश आहेत. त्यांचे जीवन, त्यांचे अभंग, त्यांचे प्रत्येक कार्य हे विठ्ठलमय होते. म्हणूनच, या संतांचे नाव घेणे म्हणजे साक्षात विठ्ठलालाच साद घालण्यासारखे आहे.
संत तुकाराम महाराज आपल्या अभंगात म्हणतात,
“तुका म्हणे माझे हेचि सर्व सुख । पाहीन श्रीमुख आवडीने ॥”
याचा अर्थ, तुकोबारायांसाठी विठ्ठलाचे श्रीमुख पाहणे हेच अंतिम सुख होते. त्यांचे जीवन विठ्ठलाच्या भक्तीत इतके विलीन झाले होते की, त्यांचे नाव घेतल्याविना विठ्ठलाचा गजर अपूर्ण वाटतो.
त्याचप्रमाणे, माऊली ज्ञानदेवांनी अत्यंत कोवळ्या वयात ‘ज्ञानेश्वरी’ आणि ‘अमृतानुभव’ यांसारख्या ग्रंथांतून भक्तीचा आणि ज्ञानाचा जो महासागर निर्माण केला, तो केवळ विठ्ठलाच्या कृपेनेच. त्यांनी जगाला भक्तीचा सोपा मार्ग दाखवला. माऊली म्हणतात,
“अवघाचि संसार सुखाचा करीन । आनंदे भरीन तिन्ही लोक ॥”
हा आत्मविश्वास, हा आनंद त्यांना विठ्ठलाच्या भक्तीतूनच मिळाला. म्हणूनच, जेव्हा लाखो वारकरी ‘ज्ञानोबा माऊली तुकाराम’ म्हणत पंढरीची वाट चालतात, तेव्हा तो केवळ नावांचा गजर नसतो, तर ती एक भक्तीची, प्रेमाची आणि विठ्ठलावरील अढळ श्रद्धेची साक्ष असते.
ज्याप्रमाणे राधेचे नाव कृष्णाला प्रिय आहे, त्याचप्रमाणे ज्ञानोबा आणि तुकाराम हे विठ्ठलाला अत्यंत प्रिय आहेत. त्यांचे नाव घेऊन विठ्ठलाला आळवणे, हा भक्तीचा सर्वात सोपा आणि प्रभावी मार्ग आहे. या नामगजरातून वारकरी केवळ विठ्ठलालाच नाही, तर त्याच्या लाडक्या भक्तांनाही वंदन करतात आणि त्यांच्या भक्तीचा वारसा पुढे चालवतात. म्हणूनच, ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’ हा गजर म्हणजे विठ्ठल भेटीचा महामार्गच आहे.
॥ जय जय राम कृष्ण हरी ॥
॥ पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम ॥
॥ पंढरीनाथ महाराज की जय ॥
