महाराष्ट्र हे नेहमीच सांस्कृतिक, सामाजिक आणि राजकीय दृष्टिकोनातून भारतात एक महत्त्वपूर्ण राज्य राहिले आहे. परंतु सध्या या राज्यातील राजकारणात जी असभ्य वर्तणूक आणि घाणेरडे आरोप-प्रत्यारोप पाहायला मिळत आहेत, त्याने संपूर्ण महाराष्ट्राच्या राजकीय प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचवला आहे. सत्तेसाठीची धडपड, वैयक्तिक स्वार्थ आणि गटबाजी यामुळे महाराष्ट्रातील राजकारणाचा स्तर घसरलेला दिसतो.
शिवसेना विभाजन आणि त्याचे परिणाम
शिवसेनेत दोन गट पडल्यापासून, राज्यातील राजकीय वातावरणात एका नवीन पातळीचा रास उडाला आहे. उद्धव ठाकरे आणि एकनाथ शिंदे यांच्यातील फूट हा केवळ एका पक्षाचा प्रश्न राहिलेला नाही, तर त्याचा परिणाम संपूर्ण राज्यातील राजकीय वातावरणावर झालेला आहे. उद्धव ठाकरे गट आणि शिंदे गट एकमेकांविरुद्ध अत्यंत तिखट भाषेत बोलताना दिसत आहेत. एकमेकांना ‘गद्दार’ आणि ‘खोकेबाज’ म्हणणे आता रोजचे झाले आहे. या अशा आरोपांमुळे जनतेच्या मनात राजकीय नेत्यांविषयीचा आदर कमी होत चालला आहे.
वाचाळ वीरांचे उधळलेले तोंड
राज ठाकरे यांच्या मराठवाडा दौऱ्यादरम्यान घडलेली घटना हे या घसरलेल्या स्तराचे उत्तम उदाहरण आहे. शिवसेना (उद्धव ठाकरे गट) कार्यकर्त्यांनी राज ठाकरे यांच्या गाडीवर सुपाऱ्या फेकून त्यांना ‘सुपारीबाज’ म्हणून हिणवले. हे केवळ एका राजकीय नेत्याचा अपमान नव्हे, तर राजकारणातील शिष्टाचारांनाही तडा देणारे आहे. या घटनेचा प्रतिशोध म्हणून मनसे कार्यकर्त्यांनी उद्धव ठाकरे यांच्या गाडीवर शेण फेकले. अशा घटनांमुळे महाराष्ट्रातील राजकीय संस्कृतीच्या अधःपतनाचे दर्शन घडते.
मीडिया आणि राजकारण: सनसनाटीकरणाचा वाढता प्रवाह
शिवसेना (उद्धव ठाकरे गट) चे प्रवक्ते खा. संजय राऊत हे नियमितपणे मीडिया समोर येऊन सनसनाटी आरोप करत असतात. त्यांचे आरोप आणि वक्तव्ये अनेकदा त्यांच्या विरोधकांना उद्देशून असतात, ज्यामुळे राजकीय वातावरणात ताप वाढतो. यावर महायुतीचे नेतेही तितक्याच तिखटपणे प्रत्युत्तर देतात. माध्यमांच्या सततच्या कव्हरेजमुळे या वाद-विवादांना आणखी हवा मिळते, आणि त्यामुळेच हे आरोप आणि प्रत्यारोप अधिकच विकृत स्वरूप धारण करतात.
राजकीय संस्कृतीचा अधःपतन: जनतेचा भ्रमनिरास
राजकीय नेते आणि कार्यकर्त्यांनी ही पातळी सोडून एकमेकांवर टीका करण्याचा जो स्तर गाठला आहे, त्याचा परिणाम महाराष्ट्रातील सर्वसामान्य जनतेवर होत आहे. जनतेला आपल्या नेत्यांकडून सभ्य आणि सुसंस्कृत वागणूक अपेक्षित असते. परंतु सध्या जी भाषा आणि वर्तन पाहायला मिळत आहे, ती लोकशाहीच्या आदर्शांशी विसंगत आहे.
राजकारणातील या प्रकारामुळे जनतेचा राजकीय व्यवस्थेवरचा विश्वास कमी होत आहे. त्यांना असे वाटू लागले आहे की, राजकारण ही केवळ सत्तेसाठीची घाणेरडी धडपड आहे आणि त्यात जनतेच्या कल्याणाची कोणतीही भूमिका नाही. हे देशाच्या लोकशाहीच्या आरोग्यासाठी धोकादायक आहे.
परिणाम आणि भविष्याचा विचार
जर महाराष्ट्रातील राजकीय नेते आणि कार्यकर्त्यांनी आपली वागणूक सुधारली नाही, तर याचा परिणाम पुढील पिढीवर होणार आहे. राजकीय पातळीची ही घसरण थांबवण्यासाठी राजकीय पक्षांच्या नेत्यांनी संयम, शिष्टाचार आणि वैयक्तिक स्वार्थापेक्षा राज्याच्या हिताला प्राधान्य दिले पाहिजे. अन्यथा, महाराष्ट्राची ओळख असलेल्या राजकीय संस्कृतीला आणि लोकशाही मूल्यांना गंभीर धक्का पोहोचण्याची शक्यता आहे.
महाराष्ट्राच्या राजकारणातील चिखल साफ करण्यासाठी सर्व पक्षांनी एकत्र येऊन राजकीय संवादाची पातळी उंचावण्याची गरज आहे. हे शक्य होण्यासाठी माध्यमांनीही जबाबदारीने वागणे आवश्यक आहे. फक्त सनसनाटी बातम्यांवर भर न देता, त्यांनी योग्य माहिती आणि विश्लेषण जनतेपर्यंत पोहोचवले पाहिजे. महाराष्ट्राच्या राजकीय भविष्याला एक नवीन दिशा देण्यासाठी ही सुसंस्कृत चर्चा आणि वर्तन गरजेचे आहे.
- सुनील ढेपे, ज्येष्ठ पत्रकार, धाराशिव -पुणे
