पुणे : गणेशोत्सवातील डीजे, लाऊडस्पीकरचा कर्णकर्कश आवाज आणि ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा पुण्यात यंदा चांगलाच तापला आहे. या वादाच्या केंद्रस्थानी आलेले सामाजिक कार्यकर्ते विद्यानंद बापट यांच्यावर माध्यमांशी बोलत असताना झालेल्या हल्ल्याने या प्रकरणाला वेगळे वळण मिळाले आहे. त्यामुळे डीजेचा आवाज, गणेशोत्सवाची परंपरा, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि कायदा-सुव्यवस्था या सर्व मुद्द्यांवर चर्चा सुरू झाली आहे.
नेमका वाद काय आहे?
विद्यानंद बापट हे सार्वजनिक उत्सवांमध्ये होणाऱ्या मोठ्या आवाजाविरोधात भूमिका मांडत आहेत. विशेषतः गणेशोत्सवातील डीजे, लाऊडस्पीकर आणि मोठ्या आवाजातील ध्वनिवर्धकांमुळे नागरिकांना होणाऱ्या त्रासाचा त्यांनी मुद्दा उपस्थित केला आहे.
बापट यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांचा गणेशोत्सवाला विरोध नाही. गणेशोत्सव धार्मिक आणि सांस्कृतिक पद्धतीने साजरा करण्यास त्यांचा आक्षेप नसून, ध्वनीप्रदूषणाच्या मर्यादा ओलांडणाऱ्या प्रकारांना त्यांचा विरोध आहे.
मात्र, या भूमिकेची मांडणी करताना त्यांनी केलेल्या काही वक्तव्यांवर गणेश मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी आक्षेप घेतला. त्यांच्या वक्तव्यांमुळे गणेशोत्सव आणि गणेश मंडळांची बदनामी होत असल्याचा आरोप काहींकडून करण्यात आला.
बैठकीतही वातावरण तापले
गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर पुण्यात प्रशासन आणि गणेश मंडळांच्या बैठका सुरू असताना डीजे, लाऊडस्पीकर आणि ध्वनीप्रदूषणाचा विषय चर्चेत आला. याचदरम्यान बापट यांनी मोठ्या आवाजाच्या विरोधात आपली भूमिका ठामपणे मांडली.
त्यांच्या आक्रमक भूमिकेमुळे काही मंडळांचे पदाधिकारी आणि कार्यकर्ते नाराज झाले. सोशल मीडिया तसेच माध्यमांमधील चर्चेमुळे हा वाद आणखी वाढत गेला.
कॅमेऱ्यासमोरच बापट यांच्यावर हल्ला
वादाला निर्णायक वळण ३ सप्टेंबर २०२६ रोजी मिळाले. पुण्यातील टिळक रोड परिसरातील कशाळे चौकात विद्यानंद बापट हे एका वृत्तवाहिनीशी बोलत असताना एका व्यक्तीने त्यांच्यावर हल्ला केला.
कॅमेऱ्यासमोर झालेल्या या घटनेचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. या घटनेनंतर पुणे पोलिसांनी तत्काळ कारवाई केली.
या प्रकरणात संतोष चव्हाण याला पोलिसांनी अटक केली. प्राथमिक माहितीनुसार, बापट यांनी माध्यमांसमोर केलेल्या वक्तव्यांमुळे चव्हाण संतप्त झाला होता आणि त्यातूनच हल्ला झाल्याचे तपासात समोर आल्याचे पोलिसांनी सांगितले आहे.
संतोष चव्हाण कोण?
पोलिसांच्या तपासानुसार संतोष चव्हाण हा पुण्यातील रहिवासी असून गणेश मंडळाशी संबंधित असल्याची माहिती समोर आली आहे. तो यापूर्वी मंडळाचा पदाधिकारी राहिल्याचेही वृत्त आहे.
मात्र, त्याच्याबाबत सोशल मीडिया किंवा विविध माध्यमांमध्ये फिरणाऱ्या प्रत्येक दाव्याची अधिकृत पुष्टी झालेली नाही. त्यामुळे त्याच्या पार्श्वभूमीबाबत पोलिस तपासातून समोर येणारी अधिकृत माहितीच ग्राह्य धरली जाणे आवश्यक आहे.
बापट यांच्या विरोधातही तक्रारी
या प्रकरणात आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे. बापट यांच्या काही वक्तव्यांविरोधातही पोलिसांकडे तक्रारी प्राप्त झाल्याचे समोर आले आहे.
त्यामुळे पोलिसांसमोर दोन स्वतंत्र मुद्दे आहेत—
एक म्हणजे बापट यांच्यावर झालेल्या हल्ल्याची कायदेशीर कारवाई आणि दुसरा म्हणजे त्यांच्या वक्तव्यांबाबत आलेल्या तक्रारींची चौकशी.
हल्ला झाला म्हणून कोणाच्या वक्तव्याची चौकशी थांबत नाही आणि एखाद्याच्या वक्तव्याशी मतभेद आहेत म्हणून त्याच्यावर हल्ला करण्याचे समर्थनही करता येत नाही.
अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य विरुद्ध धार्मिक भावना?
या घटनेनंतर सर्वाधिक चर्चा होत आहे ती अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची.
एखाद्या व्यक्तीला एखाद्या सामाजिक प्रश्नावर तीव्र भूमिका मांडण्याचा अधिकार आहे. त्याच वेळी त्या वक्तव्यामुळे कोणाच्या धार्मिक भावना दुखावल्या आहेत का, कायद्याचे उल्लंघन झाले आहे का, याची चौकशी करण्याचा अधिकार कायद्याला आहे.
मात्र, वक्तव्याला उत्तर म्हणून हिंसा करणे हा कायदेशीर मार्ग नाही.
वादग्रस्त वक्तव्य असल्यास तक्रार, कायदेशीर प्रक्रिया आणि न्यायालयीन मार्ग उपलब्ध आहेत. त्यामुळे या प्रकरणात डीजेच्या आवाजाचा प्रश्न आणि बापट यांच्यावर झालेला हल्ला हे दोन वेगळे विषय म्हणून पाहणे गरजेचे आहे.
डीजेचा प्रश्नही ऐरणीवर
दरम्यान, या संपूर्ण वादामुळे गणेशोत्सवातील डीजे आणि ध्वनीप्रदूषणाचा जुना प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे.
गणेश मंडळांचे म्हणणे असते की ढोल-ताशे, डीजे आणि संगीत हे उत्सवाचा भाग आहेत. दुसरीकडे, नागरिक आणि ध्वनीप्रदूषणाविरोधात काम करणारे कार्यकर्ते ध्वनिपातळी, वेळेच्या मर्यादा आणि नागरिकांच्या आरोग्य व शांततेचा मुद्दा उपस्थित करतात.
यामुळे प्रशासनासमोरही मोठे आव्हान आहे—उत्सवाचा उत्साह कायम ठेवताना ध्वनीप्रदूषणाचे नियम आणि नागरिकांचे अधिकार यांचा समतोल कसा साधायचा?
प्रकरणातून काय शिकायला मिळते?
विद्यानंद बापट प्रकरण केवळ एका व्यक्तीवरील हल्ल्यापुरते मर्यादित नाही. हे प्रकरण समाजातील वाढत्या असहिष्णुतेचा, सोशल मीडियावरून वाढणाऱ्या वादांचा आणि सार्वजनिक उत्सवांमधील नियमांच्या अंमलबजावणीचा प्रश्नही उपस्थित करते.
गणेशोत्सव हा श्रद्धेचा आणि आनंदाचा उत्सव आहे. त्याचवेळी नागरिकांना शांततेत जगण्याचा अधिकारही महत्त्वाचा आहे. या दोन्ही गोष्टींचा समतोल राखण्याची जबाबदारी प्रशासनाबरोबरच आयोजक आणि नागरिकांचीही आहे.
मतभेद असतील तर ते चर्चेतून, कायदेशीर मार्गाने आणि लोकशाही पद्धतीने सोडवणे आवश्यक आहे. कॅमेऱ्यासमोर एखाद्याला मारहाण होणे ही कोणत्याही मतभेदाची स्वीकारार्ह परिणती ठरू शकत नाही.
आता पोलिसांच्या तपासातून या हल्ल्यामागील नेमकी कारणे, संबंधित व्यक्तींची भूमिका आणि बापट यांच्या वक्तव्यांबाबतच्या तक्रारींवर कायदेशीर निष्कर्ष काय निघतो, याकडे पुणेकरांचे लक्ष लागले आहे.
